Ummanlaryň ümsüm sesi: Bütindünýä suw haýwanlarynyň güni

Her ýylyň 3-nji aprelinde bellenilýän Bütindünýä suw haýwanlarynyň güni (World Aquatic Animal Day) diňe bir ummanlaryň däl, eýsem bütin planetamyzyň ýaşaýşynyň gözbaşy bolan suwasty dünýäsiniň ähmiýetini ýene bir gezek ýatladýar. Bu halkara çäre diňe bir kitler ýa-da delfinler ýaly belli jandarlar bilen çäklenmän, eýsem iň kiçijik mör-möjeklerden başlap, belent buzluklarda ýaşaýan ak aýylara we deňiz guşlaryna çenli — ähli suw jandarlarynyň umumy öýüni goramaga gönükdirilen ähliumumy çakylykdyr.

Häzirki wagtda suw ekosistemalary ozal görünmedik wehimler bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Plastik galyndylarynyň artmagy, howanyň üýtgemegi we suw serişdeleriniň rejeli ulanylmazlygy millionlarça jandaryň ýaşaýyş gurşawyna we iýmit zynjyryna uly zeper ýetirýär. Şonuň üçin hem, bu sene diňe bir baýramçylyk däl-de, eýsem dünýä jemgyýetçiligini tebigatyň bu täsin künjegine has jogapkärli garamaga çagyrýan täsirli platformadyr. Çünki Ýer şarynyň saglygy, ilkinji nobatda, onuň suwasty ýaşaýjylarynyň abadançylygy bilen gönümel baglanyşyklydyr.

Suwasty dünýäsi bolsa akyl ýetirip bolmajak geň galdyryjy syrlary we biologiýanyň täsinliklerini özünde jemleýär. Meselem, planetamyzdaky kislorodyň 50%-den gowragynyň tokaýlar tarapyndan däl-de, eýsem ummanlarda dreýf edýän kiçijik organizmler — deňiz planktonlary tarapyndan öndürilýändigi hemmelere mälim däl bolsa gerek.

Ýer ýüzüniň iň uly jandary bolan gök kitiň ägirt uly ýüregi, üç ýürekli we dokuz beýnili sekizaýaklaryň geň galdyryjy akyl kämilligi bolsa tebigatyň nähili çylşyrymlydygyny görkezýär.

Hatda özüniň ýüregini we beýnisini täzeden dikeltmäge (regenerasiýa) ukyply täsin aksolotllar hem bu ümsüm dünýäniň ähmiýetini has-da artdyrýar.

Netijede, Bütindünýä suw haýwanlarynyň güni bizi tebigatyň bu ajaýyplygyny geljekki nesillere ýetirmek üçin häzirden hereket etmäge çagyrýar. Her birimiz suw serişdelerinden rejeli peýdalanmak we tebigat bilen sazlaşykly ýaşamak arkaly ummanlaryň bu ümsüm, emma örän wajyp sesine gulak asmalydyrys.