Gije-gündiziň ýazky deňleşmesi: Tebigatyň täzeleniş pursady

20-nji martda Aşgabat wagty bilen sagat 19:46-da Ýer şary üçin düýpli ähmiýetli pursat — gije-gündiziň ýazky deňleşmesi bolup geçdi. Bu wagt kesiminde Gün asman ekwatoryny edil ortasyndan kesip geçip, bütin planetada diýen ýaly gije bilen gündiziň dowamlylygy deňleşdi. Demirgazyk ýarymşarda astronomik baharyň resmi başlangyjyny aňladýan bu pursatdan soňra, günler uzalýar, Gün asman gümmezinde has ýokary galýar we tebigat gyş ukusyndan oýanýar. Şol bir wagtda Ýeriň Günorta ýarymşarynda bolsa munuň tersine, astronomik güýz pasly başlanýar.

Gyzykly ýeri, gije-gündiziň deňleşýän wagty her ýyl az-kem üýtgeýär. Bu ýagdaý senenama ýylynyň Ýer şarynyň Günüň daşyndan aýlanýan wagty bilen doly gabat gelmeýändigi, ýagny aratapawudyň takmynan 0,24 gije-gündize deňdigi bilen düşündirilýär. Şol sebäpli hem deňleşme pursady 19-21-nji mart aralygyna düşüp bilýär, fewral aýyna goşmaça bir günüň goşulmagy bolsa wagtyň üýtgemeginiň öwezini dolmaga kömek edýär.

Ylym entek beýle ösmezinden has ozal hem adamlar bu günüň ähmiýetini duýup, ony gyşyň gutarnykly yza çekilen pursaty hökmünde kabul edipdirler. Merkezi Aziýada, şol sanda Watanymyzda hem-de Ýakyn Gündogar ýurtlarynda bu gün astronomik Gün senenamasy boýunça Täze ýyl — Nowruz baýramy bilen gabat gelýär. Bu baýram öý-işigiň tertibe salynmagy, täze eşikleriň geýilmegi we saçagyň simwoliki tagamlar bilen bezelmegi arkaly täzelenişiň we abadançylygyň nyşanyna öwrülýär.

Şeýle däp-dessurlar dünýäniň beýleki künjeklerinde-de öz beýanyny tapýar. Hindistanda bahar pasly reňkleriň baýramy bolan Holi bilen garşylanyp, ol şatlygyň we deňligiň nyşany hökmünde bellenilýär. Ýaponiýada bolsa bu wagt asuda we oýlanyşykly ýagdaýda pederleri ýatlamaga bagyşlanýar. Ýewropada bu döwür durmuş gurşawynyň arassalanmagy we täze başlangyçlara taýýarlyk bilen utgaşyp gelýär. Şunlukda, gije bilen gündiziň deňleşýän şol gysga pursady asyrlaryň dowamynda adamlar üçin üýtgeşmeleriň, täzelenişiň we täze bir döwrüň başlangyjy bolmagynda galýar.